Við höfum átt fundi með fermingarbörnunum nú í vikunni. Í svona samtölum förum við yfir eitt og annað og já, þetta er samtal. Þau læra vonandi af okkur en lærdómurinn er gagnkvæmur. Við erum forvitin um þeirra reynslu og upplifun og auðvitað þá sýn sem þau hafa í lífinu.
Lífsseigar hugsanir
Svo þegar nær dregur fermingunni velja þau sér texta sem þau tengja við. Þetta eru ritningarversin svo nefndu. Við bendum þeim á það að þessar setningar voru myndaðar fyrir mörg þúsund árum. Við vitum alltaf ekki hversu langt er um liðið en vinsælustu ritningarstaðina má rekja langt fyrir Krists burð.
Hugsanirnar sem þar eru orðaðar eru því lífsseigar. Á þeim langa tíma sem þær hafa haldi sínu gildi, hafa heimsveldi risið og hrunið. Byggingar hafa teygt sig til himins og molnað svo í aldanna rás. Fólk hefur gengið um jörðina, alið með sér drauma og vonir, lifað og dáið og gleymst. Allan þann tíma hafa orð þessi staðið fyrir gildi sínu.
Orð hafa mátt. Orðum fylgir vald. Þau geta bæði sært og og grætt. Vel valin orð standast tímans tönn. Það þekkja Íslendingar sennilega betur en flestar aðrar þjóðir.
Okkar hallir og miðaldakastalar eru einmitt orð rituð á skinn og bókfell, orð sem geyma sögur og heimildir um horfinn heim. Þau eru þá á sinn hátt svo lifandi að þær gætu á köflum verið eins og samtímaheimildir, lýsa tilfinningum og aðstæðum sem við getum sjálf speglað okkur í. Já orðin lifa lengur en fólk hversu valdamikið sem það kann að vera.
Guðspjallið sem hér var lesið fjallar um mátt orðanna. Þarna er leiddur fram á sjónarsviðið, konungsmaður sem hafði öll völd í hendi sér. Hann réði örlögum og hlutskipti fólks, áhrifasvið hans var vítt og hann hefur verið vanur því að geta breytt því sem hann vildi. Svolítið óvenjulegur fulltrúi þessara tíma – en þegar við lítum nær okkur finnum við vafalítið samsvörun með þessum áhrifamanni sem þar sté fram á sjónarsviðið.
Frásögnin lýsir um leið þeim takmörkum sem voru á valdi hans. Þótt hann gæti skipað mönnum fyrir var hann ráðþrota þegar sonur hans lá banaleguna. Þá opnast jú gátt inn í mennskuna hans. Bak við harða brynju og litrík skartklæði embættismannsins var sár kvika. Við erum öll varnarlaus þegar börn okkar eiga um sárt að binda og sagan miðlar okkur þeim sannindum.
Frásögnin lýsir ekki aðeins mætti Jesú, eins og kraftaverkasögur guðspjallanna gera. Hún fjallar um það hverju orðin hans fá breytt. Það er á þeirri stundu sem hann mælir sín græðandi orð sem drengurinn læknast.
Máttur orðsins
Já, orðin gleðja og særa, upplýsa og blekkja, orðin sýkna og dæma, skýra og flækja. ,,Í upphafi varð Orðið", segir í aðfararorðum þessa guðspjalls sem hér var lesið úr. Þar er vísað fyrstu orða Biblíunnar þar sem Guð mælir fyrir að ljósið verði sem frægt er. Orð Guðs hafa þennan sköpunarmátt. Þau verða að því lögmáli sem efnisheimurinn lýtur í stóru og smáu. Þetta lögmál teygir sig inn í sálu okkar mannanna og tengist þar gjörðum okkar og siðum.
Samskipti okkar byggja á orðum og ekki aðeins hvert við annað. Við tölum við okkur sjálf. Í hljóðri hugsun, orðum við það sem á huga okkar hvílir. Hver kannast ekki við slíkt samtal sálarinnar, ekki síst þegar mikið liggur við?
Þá eiga sér stað eins konar rökræður í huga okkar, eins og þar fari fram ráðstefna! Sérfróðir halda því reyndar fram að við þær aðstæður beitum við ólíkum hlutum heilans sem ræða saman á þennan sérstaka hátt. Heilahvelin, það vinstra og hægra búa yfir ólíkum eiginleikum. Börkurinn er víst rödd skynseminnar en frá heilastofninum berast frumstæðari skilaboð sem miða að því að uppfylla hvatir okkar. Sjálfur á ég það til að muldra með sjálfum mér eitthvað, þegar ég er í þungum þönkum. Þá læðast orðin fram á varir mínar og vekja gjarnan hlátur hjá nærstöddum.
Allt fer þetta fram með orðum, þeim sömu og við tjáum með vörum okkar og nemum með eyrunum. Sum þeirra eru svo sönn og máttug að árþúsundum frá því að þau voru sögð og skráð, velja ungmenni á Íslandi einhver þeirra sem leiðarljós fyrir lífið sem þau eiga framundan.
„Far þú, sonur þinn lifir“ þessi setning er kjarni þessa guðspjalls. Þarna leggur hinn fátæki förumaður Jesús konungsmanninum fyrir og gefur honum jafnframt fyrirheiti um að drengurinn muni fá bata. Þessi saga ætti að vera okkur hugstæð. Við þekkjum það hversu máttugar þær eru setningarnarn sem frá okkur koma.
Íslendingar hafa löngum átt sína spámenn orðsins, skáldin sem hafa spunnið þann þráð sem menning okkar er. Við höfum réttmætar áhyggjur af því að tungumálið sem þau notuðu eigi undir högg að sækja. Íslenskan væri þá ekki ein um það að hverfa inn í mistur hins fábrotna og einsleita.
Tungumálin hverfa hvert af öðru í þá hít. Sú viðspyrna sem hefur reynst gagnlegust er þrotlaust starf kristins fólks sem mótað ritmál menningar sem átti ekkert slíkt fyrir. Biblíuútgáfu Guðbrands Þorlákssonar 1584 má setja í það samhengi. Hún varð þess valdandi að við tölum þetta mál í dag, skiljum tungutak feðra og mæðra sem lifðu allt aðra tíma en deildu engu að síður með okkur vistinni á þessari eyju.
Og með því móti erum við ekki eingöngu að hlúa að okkar sérstöðu og sérkennum. Við höldum uppi merkjum þeirrar fjölbreytni sem við viljum að ríki í menningu heimsins. Það væri heimssögulegur harmur ef við týnum tungu okkar, verðum ólæs á þau orð sem fyrri kynslóðir hafa skrifað og skráð.
Orð Biblíunnar teygir sig inn í vitund okkar og birtir okkur fyrirgefninguna sem okkur breyskum mönnum stendur opin. Með sama hætti verður hið frelsandi Orð Guðs til þess að leiða okkur í gegnum lífið með sannleikann að leiðarljósi.
Sá er bakgrunnur þessa guðspjalls sem lýsir áhrifamætti þess, þegar Jesús mælir við valdsmanninn. Máttur hans laut meiri takmörkunum en orð Krists.
