Flutt í Neskirkju við aftansöng á Gamlársdegi 2025.
2. lestraröð: Sálm 90 og Lúk 12.32-40.
Náð sé með yður og friður frá Guði föður vorum og drottni Jesú Kristi. Amen.
Gleðilega hátíð, kæru vinir. Þá eru þau komin enn á ný, áramót ,– jóladagarnir sem við biðum eftir af svo mikilli eftirvæntingu eru liðnir eftir lifir þó enn jólagleðin. En þó enn eitt árið sé liðið eru heimsfréttirnar enn þá af sama meiði stríð, vandræðagangur í Bandaríkjunum og í Evrópu. Hér heima eru áram fluttar fréttir af sömu vandræðunum, Stundum er eins og ekkert breytist og stundum er eins og allt breytist.
Áramót eru þetta tækifæri til að horfa yfir farinn veg, til að snúa aftur og líta tilbaka. Við gerum það eflaust hvert og eitt á okkar hátt, en það sem sameinar íslensk áramót eru þríkleikurinn áramótaskaup, flugeldar og kveðjan góða: „Gleðilegt ár” að miðnætti með koss og kampavíni.
Kampavín er víða haft um hönd á áramótum, sérstaklega þegar klukkan slær 12 og nýtt ár gengur formlega í garð. Kampavín á sér ansi merkilega. Það á rætur sínar að rekja til samnenfds héraðs í frakklandi. Champagnehéraðið þótti lengi heldur hrjóstugt og kostarýrt landsvæði. Rómverjar gróðursettu árið 57 e.kr. vínvið í kalkríka jörð héraðsins en fyrstu aldirnar gerðist mjög lítið. Það liðu mörg áramót án teljandi árangurs, það var svo um 1300 sem vín frá héraðinu komst á kortið, reyndar ekki kampavínið sem við þekkjum í dag, heldur ósköp venjulegt léttvín. Hliðarafurð þess víns var undarlegur drykkur sem freyddi en þótti alls ekki bragðgóður heldur fremur súr.
Hliðarafuðrin var kampavín, sem varð til alveg óvart. Champagne-héraðið er í norðurhluta Frakklands og þar getur orðið ansi kalt yfir vetrarmánuðina með tilheyrandi næturfrosti, sem veldur því að gerjunin stöðvast þegar frystir og svo þegar hlýnar aftur á vorin hefst gerjunin á ný í flöskunni. Þegar það gerist myndast loftbólur með tilheyrandi þrýstingi í flöskunni. Þrýstingurinn olli því að flöskurnar sprungu með miklum látum. Franskir víngerðarmenn voru lítt hrifnir af þessari hliðarafurð og kölluðu hana „vin du diable“ eða vín kölska.
Áramótin eru uppgjörstími og þá er alltaf gott að fara í naflaskoðun ekki endilega til að fella dóma yfir annað folk eða okkur sjálf, heldur til að færa það sem aflaga fór til betri vegar. Ég held að í okkar nærumhverfi sé eitt og annað sem minnir á vín kölska, ýmislegt sem virkar ekki sem skyldi og þarf að laga. Það er samt dálítið hættulegt að ég fari mikið út í þá sálma hér enda verðum við sennilega seint öll sammála, mér finnst auðvitað gengi KR-inga síðastliðið sumar í Bestu deild karla vera „VÍN KÖLSKA“ og hið sama gæti ég sagt um gott gengi Víkinga undanfarin ár ------ FYRIRGEFIÐ MÉR , ég leyfi mér að segja þetta hér, öruggur í hjarta Vesturbæjarins. En ég held að við getum öll fundið þetta „vín kölska“ í sjálfum okkur og samfélagi okkar.
Í Guðspjallinu segir Jesús okkur að við eigum að „...láta ljós okkar loga“ – og hvað á hann við með því? Ljós okkar logar og skín skært þegar við sýnum hvert öðru og okkur sjálfum gæsku, kærleika og góðvild. Það skín skært þegar við notum líf okkar vel og lifum því fallega frammi fyrir Guði og náunga okkar. Jesús getur verið ansi beinskeyttur í þegar hann talar um eftirfylgdina við sig – þau sem fylgja honum verða að vera tilbúin hvenær sem er að rétta hjálparhönd og elska náungann eins og sjálfan sig. Það er ekki auðvelt og okkur mistekst oft, en Jesús segir: „Ég er ljós heimsins sá sem fylgir mér mun ekki ganga í myrkri heldur hafa ljós lífsins.“ – og um okkur segir hann: „Þér eruð ljós heimsins, þannig lýsi ljós yðar meðal mannanna.“ Við þiggjum ljós af ljósi hans.
Í Davíðssálmi 90 erum við minnt á umhyggju Guðs fyrir okkur, en jafnframt á þá staðreynd að líf okkar hér á jörðu er tímabundið. Sálmaskáldið veit að athvarf mannsins er hjá Guði, bæði á degi neyðarinnar og á degi gleðinnar. Enn fremur segir í 90. Davíðssálmi: „Kenn oss að telja daga vora svo við mættum öðlast viturt hjarta.“ Tíminn líður hratt og nú eru enn ein áramótin í lífi okkar. Líf okkar hefur tilgang, við höfum hlutverki að gegna og viturt hjarta leitast við að þekkja tilgang sinn. Það spyr erfiðra spurninga og lítur í eigin barm. Guðspjallið fer ekki í grafgötur með tilgang okkar mannanna – við eigum að vera hvert öðru Kristur, vera náungi og rétta hjálparhönd.
En aftur að kampavíninu, Franski munkurinn Dom Pergíon tók þennan súra og oft óútreiknanlega drykk, vín kölska, og skapaði úr honum þann drykk sem við þekkjum í dag og er í uppáhaldi hjá svo mörgum. Betra bragð og sterkari glerflöskur leiddu til þess kampavínið varð hvorki súrt né óútreiknanlegt „vín kölska.“ Á ákveðinn hátt erum við hvert og eitt stundum eins og „vín kölska“ – of súr og hvatvís –við getum sprungið hvenær sem er. Það skemmir fyrir okkur og rænir lífi okkar þeim tilgangi og merkingu sem því var alltaf ætlað að hafa.
En við því segir Jesús: „Vertu ekki hrædd, litla hjörð…“(Lk.12.32) og Páll postuli bætir um betur og segir: „Ef Guð er með okkur, hver er þá á móti okkur!“ Guð skilur okkur ekki eftir súr og reið, heldur umvefur okkur kærleika sínum – gefur okkur ljós af ljósi sínu - og er okkur athvarf ár eftir ár og bætir í alla bresti okkar – dálítð eins og Dom Perígon með kampavínið. Árið 2025 er að líða og hvernig sem það fór er nýtt ár að hefjast það gamla er liðið og nýtt er í þann mund að verða til. Hvað það kann að færa okkur veit enginn nema sá Guð, sem kemur til okkar sem lítið barn á jólunum, Jesús Kristur. Hann sem fæddist í fjárhúsi í Betlehem er ljós þessa heims og færir okkur hverju og einu líf og kraft, von og kærleika. Hann veit hvað það er að vera maður, hann þekkir bæði gleði lífsins og sorgir þess – hann einn getur hjálpað, snúum okkur því til hans á nýju ári.
Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda, svo sem var í upphafi er og verða mun um aldir alda. Amen.
Takið postullegri blessun: Náðin Drottins vors Jesú Krists og kærleiki Guðs og samfélag heilags anda sé með oss öllum. Amen
