Útvarpsguðsþjónusta Jóladag 2025
Jólaguðsspjall Jóhannesar (lesið)
Náð sé með ykkur og friður frá Guði föður vorum og Drottni Jesú Kristi. Amen
Kæru hlustendur, gleðileg jól,
Nýr dagur er runninn upp, sjálfur jóladagsmorgunn með sína hrópandi mótsögn og kyrrð og ró eftir aðfangadagskvöldið og undan aðventudagana með sína samkomur heima og heiman og heimsins kringluráp í leit af hinni einu sönnu gjöf fyrir ásvini og vini. Á þessum syfjaða morgni er búið að svipta hulunni af því sem lúrði undir og við slúttandi greinar, skraut og ljósum prýtt jólatrésins í stofunni.
Jóladagsmorgunn hefur alltaf sérstakt yfirbragð, yfirbragð þess vitra, alkunna sem þekkinguna hefur í sér og miðlar henni af gæsku og hlýju til þeirra sm vilja á hlýða. Allter hljótt, veröldin fyrir utan guðar á glugga tilveru okkar. Það er sem hún haldi niðri í sér andanum eins og okkur er tamt að gera þegar við viljum halda í eitthvað sem er heilagt talar til okkar og við viljum hlusta á aftur og aftur. Helst ekki yfirgefa heldur sitjum við hjá og við fótskör þess sem veit og ber í í sér visku heimsins og aldrei sem nú erum við tilbúin að leggja við hlustir. Sá eða sú sem veit flettir yfir á sömu blaðsiðu aftur og aftur. Í dag á þessum morgni jóladags minnumst við þess að Guð steig inní heiminn á þann ótrúlega hátt sem barní jötu. Við fögnum fæðingu Krists, ljósi sem skín í myrkrinu, og orðum um frið og von í beyglaða veröld.
Það er ljúft að fá að vakna, fá að vakna segi ég því það er þakkarrvert að vakna til nýs dags ekki bara einhvers dags heldur dags sem klæddur er “sparifötum hugans” til dagsins sem á einhvern óræðin hátt er heilagur í sinni kyrru flauelsmjúku nærveru. Í húsum nágrannanna um borg og þorp hringinn í kringum landið loga ljós í gluggum og utan sem minna okkur á birtuna sem lýsir upp dimma tíma dagatalsins. Í loftinu hangir ilmur af kaffi, eða heitu hátíðarsúkkulaði sem mallar í potti á eldavélinni. Í jólasmákökudiskinum sem aðeins er dregin fram á jólum eru smákökur bakaðar eða keyptar á dögum aðventunnar. Lyktin af soðnu hangikjöti tiplar um og kemur sér fyrir í hverjum kima heimilsins, hvíslar að vitund og huga: “Þetta eru jólin"
Börnin að leik með gjafirnar sem skrautlegur og glaðlegur pappírinn huldi sjónum fáeinum stundum áður þótt draumar nætur skilji að í tíma. Gjafapappírinn liggur enn í krumpuðum skýjum í hornunum í stofunni.
Kann að vera að þú hlustandi góður sitir í kyrrð með kaffi eða súllulaðibolla í hendi eða upptekinn við að undirbúa veisluhöld dagsins. Þakklát. Kannski dálítið meyr. Augu nema við auðan stól við jólaborðið sem síðustu jól var fylltur lífi, rödd og hlátri, bjartsýni. Sársauki læðist að eins og dragsúgur fortíðar sem minnir ásig þægilegan hátt. Á jólum sækja liðnar stundir af meiri festu á okkur en nokkru sinni. Setjast óboðin í kjöltu hugans. Við minnumst þeirra sem við söknum, þeirra sem kvöddu á árinu og þeirra sem tíminn hefur sveipað þoku fjarlægðar en á sér bjarta tilveru í huga á jólum. Jólahefðirnar sem fylgdu okkur að heiman, hefðir sem ekki má hrófla við… nema þá ef einhver reynir að ná sér í hangikjöts og eða laufabrauðsbita áður en fjölskyldumyndin er tekin við jóladagsborðið. Þá verður til smá dramatík – svona venjuleg fjölskyldudýnamík sem enginn kemst alveg hjá.
Gleðileg jól, kæri hlustandi. Birta morguns jóladags hefur klætt af sér keip myrkurs næturinnar og bíður okkur góðan dag. Og það sem við höldum hátíðlegast í dag það eru ekki gjafirnar sem opinberuðust í gærkveldi, ekki skrautið, ekki einu sinni jólalögin sem hafa verið spilað óslitið frá fyrsta desember og sum okkar hugsa nú „Það er alveg nóg komið af væmni.“ Það sem við höldum hátíðlegast er þetta undursamlega loforð:
Guð kom. Guð varð maður. Það er auðvelt að hugsa sér að Guð hefði getað komið með krafti og mætti – með herskara, í hátign og dýrð, með eldingum og þrumum sem fylltu heiminn. En svo var ekki. Hann kom sem barn. Barn í fjárhúsi. Vafið í klæði. Lagður í jötu, segir í jólaguðspjalli Lúkasar sem við höfum marg oft heyrt og börn setja upp á jólaskemmtunum í skólum og kirkjum í aðdraganda jóla. Þetta er stórkostlegt í einfaldleikanum. Guð velur ekki höll, heldur fjárhús. Velur ekki vald eða ættir, heldur unga konu og karl á flótta. Það hljómar óþægilega kunnuglega í dag. Fólk á flótta knýr dyra. Guð valdi ekki örugga leið, heldur brotnustu leiðina. Og með því segir hann:
“Ég er Guð sem kemur nær. Ég er Guð sem hræðist ekki myrkrið. Ég er Guð sem velur að vera með ykkur – í öllu sem þið eruð, í öllu sem þið gangið í gegnum.”
Jesús Kristur fæddist ekki inn í auðvelt líf. Hann fæddist í fátækt og hógværð, langt frá veldi og völdum. Hann kom ekki sem konungur í glæsilega höll, heldur sem varnarlaust barn. Með því opinberar Guð eðli sitt: kærleikann sem beygir sig niður til mannsins, friðinn sem byrjar í hjartanu, og vonina sem ekkert myrkur fær slökkt.
„Í upphafi var Orðið,“ segir Jóhannes í jólaguðspjalli sínu. Svo kemur þessi setning sem breytir öllu: „Orðið varð hold og bjó með oss.“
Það er ekki bara falleg setning úr fornum ritum. Það er kjarni trúarinnar. Það þýðir: Guð tók á sig mannsmynd. Tár og bros. Hann gekk inn í okkar veruleika. Hann varð ekki bara með okkur – hann varð einn af okkur.
Hvernig má þetta vera? Kunnum við að spyrja. “Eina sem við vitum fyrir víst að við vitum fátt og skiljum líklega ennþá minna, sem er kannski ágætt, þá er meira pláss fyrir undrunina.” Þannig komst rithöfundurinn Jón Kalmann að orði í einum af hans ágætu skáldsögum. Ég hnaut um þessa setningu og varð ekki meira meint af en svo að hún hefur hvílt ágætlega í huga mér...lengi. Kann að vera að einhver okkar erum komin á þann aldur að hætta að undrast á einu eða öðru vegna þess að við erum sannfærð um að vita allt til þess eins að uppgvöta að við vitum fátt og það er alveg í lagi.
Jóhannes guðspjallamaður er að segja að þetta er ekki Guð langt í burtu. Þetta er ekki Guð sem horfir á úr fjarlægð. Þetta er Guð sem veit hversu kalt það getur verið á jörðinni. Guð sem þekkir hvað það er að vera hræddur, reiður, vonlaus, einmana. En líka Guð sem veit hvað það er að elska, hlæja, fyrirgefa og vona, finna frið í hjarta.
Það er þessi friður sem við þráum í heiminum í dag. Við sjáum átök, ófrið og óróa allt í kringum okkur. Við finnum líka fyrir ótta og óvissu í eigin lífi.
En jóladagurinn boðar okkur að friður Guðs erekki háður ytri aðstæðumHann byrjar í hjartanu, þar sem Kristur fær að fæðast í dag. Þar getur hann umbreytt ótta í von, kvíða í traust og myrkri í ljós.
Friðurinn sem Kristur færir er ekki aðeins persónulegur. Hann kallar okkur til ábyrgðar: að leyfa ljósinu að skína út frá okkur, inn í fjölskyldur okkar, samfélagið okkar og heiminn allan. Jólin minna okkur á að Guð birtist í mannlegri mynd, til að við mættum sjá að hver manneskja ber dýrmæti hans í sér.
Í gærkveldi komu fjölskyldur saman prúðbúin. Í dag koma fjölskyldur saman prúðbúin. Einhver/einhverjir sitja einir. Sumir með kaffibolla í hendi, aðrir með tár í augum.Og einhverjir sitja uppi með það verkefni að troða heilum fjallgarði af jólapappír í einn ruslapoka og þaðan í endurvinnslu milli jóla og nýárs. Við vitum líka: fjölskyldulífið við borðið getur verið bæði hátíðlegt og skondið. Einn vill meiri sósu, annar telur sig hafa fengið of lítinn gaffalbita af hangikjöti, og sá þriðji reynir að fela rauðkál á disknum undir kartöflunum. Og í miðjunni er alltaf einhver sem spyr: „Hvar er möndlan?“
En jólin eru ekki bara í fullkominni stemningu, eða í fullkominni tiltekt. Jólin gerast þar sem við opnum hjartað fyrir ljósinu. Það er ekki eitthvað sem gerist bara sísona. Það kann að vera djúpt á því en höfum opin huga.
Jólin er fyrst og fremst þetta: Guð kemur heim. Heim til þín. Heim í líf þitt eins og það er. Ekki eins og þú vildir að það væri, skúrað, skrúbbað og bóna
heldur eins og það er núna.Og ef heimilið erí smá ringulreið eftir aðfangadagskvöldið með smákökumylsnu, sósublett á hvítum jóladúknum á borðinu, brenndum sykurhúðuðum kartöflum undir pönnuloki og smá þras um hver á að vaska upp þá er það líka allt í lagi. Guð er ekki fráhrindur smá óreiðu.
Jesúbarnið í jötunni er ekki bara saga sem við rifjum upp ár hvert. Það er boðskapur sem stendur: „Ljósið skín í myrkrinu og myrkrið tók ekki á móti því.“ Ljósinu tókst að brjótast í gegn þá – og það brýst enn í gegn - í dag.
Hvert sem við lítum hvort heldur á hið ytra og sýnilega eða innra sem býr með hverju okkar. Okkur er boðið hversu fast eða laust við knýjum á dyr heilagleika hátíðarinnar þá getum við verið vissum að okkur er boðið inn í hlýjuna og birtuna við kyrrlátan kveik flöktandi ljóss.
Við lifum á tímum sem þurfa á þessu ljósi að halda. Ekki bara sem minningu um atburð sem var að guð gerðist maður meðal manna – heldur sem návist. Sem von. Sem styrk. Sem þann sem gengur með okkur, hvort sem gleðin er mikil eða dagarnir dimmir.
Þannig eru jólin. Ekki hátíð þar sem allt er fullkomið. Heldur hátíð þar sem Guð kemur inn í ófullkomleikann. Inn í raunveruleikann. Inn í hjarta mannsins.
Og þar – þar gerist kraftaverkið: Orðið verður hold – og Guð býr með oss.
Kæru áheyrendur: á þessum jóladagsmorgni stöndum við frammi fyrir stærsta gjöf lífsins – Jesú Kristi, frelsara heimsins. Við erum kölluð til að taka á móti honum með opnu hjarta, að leyfa friði hans að ríkja í okkur og að bera þann frið áfram til annarra.
Megum við í dag og þeim dögum sem eftir fylgja eiga jólagleði í hjarta, ljós í augum og frið Krists í lífi okkar.
Því hann sem fæddist í Betlehem er sá sem lofar: „Ég er með yður alla daga allt til enda veraldar.“
