Aðfangadagur jóla 2025. Dómkirkjan.
Náð sé með yður og friður frá Guði föður vorum og Drottni Jesú Kristi Amen.
Gleðilega hátíð.
Jól
kertaljós í bláum fjarska,
bak við ár,
æskuminning um fegurð.
Stíg ég hreinn úr bala
á eldhúsgólfinu,
signdur af þreyttri móður,
færður í nýja skyrtu
Jól,
fagnaðartár
fátæks barns.
Svo yrkir Jón úr Vör og dregur fram í fáeinum línum hvernig jólin ná til allra sinna og lýsa upp veröldina; að þrátt fyrir þungar aðstæður þá er jólunum eiginlegt að draga fram fögnuð og gleði.
Hér undir býr sagan góða; sagan sem hefur svo mikil áhrif að allir máta sig við hana á einn eða annan hátt.
Í helgihaldi jólanna er rifjuð upp sagan af Jósef og Maríu og fæðingu Jesúbarnsins; Keisarinn rak þau af stað og allt var eitthvað svo brösulegt hjá þeim; en á endanum komust þau til Bethlehem og fengu inni í fjáhúsi.
Við þekkjum öll þessa sögu og höfum gert hana að okkar;
Hún er sífellt endurlifuð, og þar með gefst okkur kostur á því að verða þátttakendur í henni; við verðum eins og samtíðarmenn atburðanna á Bethelehmsvöllum og í fjárhúsinu fábrotna þar sem himinn og jörð mættust.
Þegar barnið fæddist.
Það þekkja reyndar allir foreldrar, að þegar barn kemur í heiminn, er eins og maður hafi himin höndum tekið og að því leyti má vel segja að himinn og jörð sameinist þegar hvert barn fæðist; nýtt tímatal - árið núll - hefst nefnilega með hverju barni; eins og Jón Kalmann orti um fyrir svo skömmu.
Þar er komið nýtt líf sem manni er falið, og í meðgjöf með því lífi fylgir ný von; vissulega ábyrgð líka, en fyrst og fremst von.
Við vitum líka að fæðing Jesúbarnsins hefur aðra og dýpri merkingu og bendir okkur lengra inní leyndardóm guðsríkisins, fyrirætlunar Guðs og gefur ákveðnar vísbendingar um samband Guðs og manns. Þar sem Guð gefur sjálfan sig mannkyni, lægir sjálfan sig og verður mönnum líkur, þeim til hjálpræðis.
Þessi atburður olli miklum heilabrotum í fornkirkjunni og kallaði á það að menn veltu fyrir sér eðli Krists - eða Orðsins, Logos, sem var með Guði frá upphafi -
Hvað merkir að hann hafi verið sonur Guðs?
„Hvern segja menn mig vera?" spurði hann eitt sinn og fékk ýmis konar svör; en svo er að sjá að Jesús Kristur hafi fellt sig best við játningu Péturs:
„Þú ert Kristur, sonur hins lifanda Guðs."
Hér er komin ein fyrsta trúarjátningin, en hún kallaði reyndar á frekari útlistanir.
Fyrir réttum 1700 árum stefndi annar keisari, Constantínus mikli, mönnum útá vegina; að vísu ekki almenningi til skattskriftar heldur biskupum um gjörvalla kristnina; fyrst og fremst til þess að fjalla um eðli Krists, tengsl hans við Guð föður skapara og reyna að skilja betur hver hann er.
Leiðin lá til Nikeu og lét Constantínus halda hið fyrsta stóra Kirkjuþing kristninnar: Vissulega var fleira rætt en það sem ég nefndi hér að framan og vafalítið mikið fjör undir liðnum „önnur mál" en það var þó fyrirferðamesta umræðuefnið.
Kristur, fortilvera hans- Orð Guðs sem Jóhannes guðspjallamaður ræðir um í guðspjallinu sem við heyrðum áðan.
Til að gera langa sögu stutta hélt Aríus nokkur því fram að sá tími hafi verið til þegar Guð var ekki skapari - þ.e. áður en hann skapaði heiminn, og á sama hátt hefði hann ekki alltaf verið faðir.
Orðið - sonur Guðs í eilífðinni hafi því komið til seinna og því væri Kristur ekki Guð eins og skaparinn, heldur hluti sköpunarinnar; að vísu sem hið fyrsta skapaða en samt; aðeins skapaður. Þetta hljómar ekkert illa- ef menn hugsa aðeins um Guð útfrá hyggju heimsins og okkar takmarkaða hugsanagangi.
Þessi röksemdafærsla náði til margra; en þó ekki allra og Aþanasíus kirkjufaðir stóð fast á móti og að lokum hafði hann og fylgismenn hans betur.
Ef Aríus hefði borið hærri hlut á þinginu þá hefði Kristur haft sömu stöðu í kristinni kirkju og hann hefur í islam, eða hverjum þeim trúarbrögðum sem ekki játa guðdóm Krists; hann væri aðeins spámaður en lítið umfram það.
Dýrð Guðs á himnum er nú einnig á jörðu.
Þetta voru skilaboð englanna á Betlehemsvöllum. Guð verður maður og Jesús Kristur er jafnframt Guð. Í honum eru undir eins, mennskan og guðdómurinn; og gefur þar tengingu til hjálpræðis manninum sem hvergi annars staðar er að finna.
Þess vegna skiptir máli hvernig við tölum Krist og þar er ekki allt jafn rétthátt. Vissulega er búningurinn margs konar; en kjarninn breytist ekki.
Það skiptir því máli hvernig við játum trúna.
Hvern segja menn mig vera?
Jóhannes skírari spurði líka, þegar hann var kominn í fangelsið; hvort Jesús frændi væri ekki örugglega Kristur. Í stað þess að svara já eða nei benti Kristur á verkin sem hann gerði; það voru allt merki um Guðsríkið; vilja Guðs: Allt benti það til þess að náðarár Guðs væri orðið að veruleika og hið illa væri á óskipulögðum flótta.
Síðar útlistaði hann hver sá vilji væri; vilji sem birtist í verkum hans: sem er að hvar sem við sjáum fátæka, hungraða, klæðlausa, ofsótta og kúgaða; þar sjáum við hann. Ef við bregðumst þessum, þá bregðumst við Kristi.
Og jafnframt mennsku okkar.
Þannig að það skiptir máli hvern menn segja hann vera; En fyrst og fremst eru það verkin hans sem skipta máli;
Kristur hefið líka getað spurt; Hvað sjáið þið mig gera?
Þau verk eru vitnisburður um að hann vill ekki halda kærleika sínum og elsku fyrir sig sjálfan. Elska hans útrásar; viðfangs; Guð skapar vegna þess að hann elskar; og sú sköpun var ekki í eitt skipti fyrir öll, heldur er alltaf að eiga sér stað.
Hvetur hann okkur þar með til hins sama og því skiptir máli hvernig birtir þú sjálfan þig í verkunum. Þegar öllu er á botnin hvolft þá snýst þetta um það hvort þú sért fær um að elska; en einmit í því berum við helst mynd Guðs; að við erum fær um að skapa - og elska.
Tilfellið er að það er ekki nóg að hafa nafn Herrans sífellt á vörum ef gerðinar eru ekki í samræmi við vilja hans.
„Ekki mun hver sá sem segir við mig: Drottinn, Drottinn, ganga inn í himnaríki heldur sá einn er gerir vilja föður míns sem er á himnum."
---
Í Níekujátningunni eru eðli og samband persóna þrenningarinnar; og þá sérstaklega samband sonarins við föðurinn útskýrt þannig að hann sé „guð af guði, ljós af ljósi”
Þetta er falleg mynd.
Að loginn, sem fyrir er, og ljósið er tekið af, minnkar ekki þótt það gefi ljós. Ljósgjafinn minnkar hvorki né eyðist, heldur vex einmitt ljósið og birtan.
Vissulega er hér verið að benda á að Faðirinn og sonurinn eru sama eðlis og að faðirinn minnki ekki þótt sonurinn sé af honum kominn.
En ljós af ljósi er líka til merkis um þau verk sem við, mennirnir, getum unnið, upptendruð af þeim eilífa kærleika sem aldrei slokknar.
Það mun gerast þegar við látum ljósið aukast með góðum verkum.
Rétt eins og við þiggjum af kærleika Guðs að þannig leitumst við eftir því að bera áfram ljósið hans um heiminn og leyfa því að upplýsa og móta hjarta og huga; menningu og mennsku okkar.
Það hefur nefnlilega gjarnan þótt affarasælla að kveikja ljós, frekar en að bölva myrkrinu - og liggja svo meinvill þar í.
---
Nú er orðið heilagt.
Við höldum jól.
Minningarnar um bernskjólin eru dýrmætastar jafnan.
Einhvern veginn verða jólin eins og magnari á minningarnar; góðar minningar verma en erfiðar minningar verða ennþá sárari á jólum.
Hugsanlega er hér einmitt ástæða fyrir því að við viljum halda fast í þær hefðir sem skapa öryggi og vellíðan.
Meira að segja þótt hið trúarlega hafi vikið hjá einhverjum og tali ekki til manna á sama hátt og áður; því við viljum lifa jól bernskunnar, finna sama fögnuðinn, sömu tilhlökkunina og hinn sama anda og einkenndi hátíðina, svo langt sem við munum og helst lengra. Þessi kennd sameinar okkur.
Hún sameinar okkur öll hvort sem við skynjum jólin sem hátíð komu Krists í heiminn eða látum okkur nægja að halda gamla siði í heiðri. Jólin eru þannig sameinandi og sameign okkar allra; þess vegna hugsum við sérstaklega til þeirra sem ekki eru með fjölskyldum og vinum á hátíðinni; til þeirra sem eru á sjúkrastofnunum, hvort sem það er vegna vinnu sinnar eða sjúkleika, við hugsum til fanga og einstæðinga, flóttafólks, heimilslausra eða þeirra sem af ýmsum ástæðum einangrast, til sjómanna og farmanna allra; Við hugsum einnig til þeirra sem eilífðin skilur okkur að og eru horfnir inn í hið eilífa austur.
Umfram allt biðjum við að birta jólanna nái að skína um alla sköpun, í hvert hús og hvert hjarta.
Það ljós sem upplýsir hvern mann.
Ljós af ljósi; Sem er ljósið, Hans sem allt hefur skapað.
Gleðileg jól; gleðileg heilög jól.
Dýrð sé guði föður og syni og heilögum anda svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.
Takið posttullegri blessan:
Friður Guðs sem er æðri öllum skilningi varðveiti hjörtu yðar og hugsanir í Kristi Jesú Drottni vorum. Amen.
