„Lífið er alls ekkert leiðindarspil“. Svona þýðir Þórarinn Eldjárn viðlagið í kunnum dönskum brag, Svantes lykkelige dag. Flestir kannast við þennan óð til lífsins sem er sannarlega ekki það versta sem við eigum, ef við tökum skáldið Benny Andersen á orðinu.
Sólmyrkvi
Um leið er þetta óðurinn til árstíðarinnar sem við horfum fram til í birtu sinni og dásemd, þótt nú dynji vorhretið á okkur. Nína syngur í sturtunni og þú, Neskirkjugestur góður vaknaðir vonandi í góðu skapi, þó ekki nema fyrir þá ástæðu að í dag er páskadagur.
Já, einhvers staðar bak við skýin skín páskasólin og stöku sinnum brýst hún fram og lýsir upp náttúruna. Hún stjórnar jú lífinu hér á þessari plánetu og við veljum páskunum dag út frá stöðu hennar og mánans. Þessi sunnudagur er sá fyrsti eftir fullt tungl að loknum jafndægrum á vori. Það skýrir það hvenær páskahátíðin rennur upp. Tímabilið á milli þess fyrsta dags sem páskar geta runnið upp, og hins síðasta nær því yfir heilan mánuð. Og ef þið hafið verið á ferðinni eftir að skyggja tekur nýliðin kvöld þá hafið þið væntanlega séð mánann fullan í allri sinni dýrð á næturhimninum.
Nú á dögunum sat ég fyrirlestur um samspil tungslins og sólarinnar. Sævar Helgi Bragason, Stjörnu-Sævar, lýsti því undri sem bíður okkar hér á vesturhluta Íslands, þegar almyrkvi verður á sólu, 12. ágúst næstkomandi.
Ef marka má lýsingar Sævars Helga verður það mikið sjónarspil þar sem öll náttúran tekur stakkaskiptum í mínútu eða svo. Fuglar gera hlé á söng sínum. Hanar leggjast til hvílu og vakna litlu síðar galandi inn nýjan dag. Silfruð slikja sést yfir jörðu. Og þarna uppi, sjáum við sólgos handan við yfirborð tunglsins en á því má greina dali og fjöll sem við sjáum annars ekki.
Síðast varð almyrkvi á Íslandi árið 1954, yfir Reykjavík var árið 1433, á þeim merka degi 17. júní, sem hafði þó vitaskuld enga sérstaka þýðingu á þeim tímum!
Sjálfur á ég lítið verk eftir listakonuna Erlu S. Haraldsdóttur af íbúum í New York sem mæna í gegnum hlífðargleraugu á þetta undur. Verkið var hluti af sýningu hennar hér í Neskirkju. Þeir standa þarna með kaffimálið og skjalatöskuna, staldra við á leið sinni frá einum stað til annars.
Myndin finnst mér fanga það vel hvernig við erum stöku sinnum minnt á þá staðreynd að mitt í amstri okkar og áhyggjum erum við á æðisgenginni ferð um himingeiminn. Við erum hluti af af stórbrotnu samspili efnis og krafta sem við leiðum sjaldnast hugann að. Vegfarendur í stórborginni gefa þessu andartaks-gaum áður en þeir halda för sinni áfram og sinna sínum jarðnesku erindum.
Páskarnir eru slíkt undur. Þeir eru tími til þess að skoða þá mögnuðu tilvist sem við njótum og eigum. Hluti af því er að velta vöngum yfir því eftir hverju mennirnir keppa á þeim tíma sem þeim er úthlutaður í þessu lífi. Oft er það svo að það sem mest umstang fylgir fær þar mest rými og það er litið hornauga sem ekki felur það í sér að auka olnbogarými sitt sem mest.
En boðskapur upprisunnar er einmitt þveröfugur. Hann fjallar um fegurðina í hinu fábrotna, sigur þess sem hafði verið undirokað, vonina sem skín í gegnum svartnættið. Og fulltrúar mannkyns sem verða vitni að atburðinum eru konur. Þær fengu það hlutverk að útbreiða fagnaðarerindið um upprisu Krists frá dauðum. Sá er jú tilgangur kirkjunnar í hinum margvíslegu aðstæðum. Þar með eru þessar konur fyrstu prestarnir.
„Hann er ekki hér, hann er upprisinn“ segir engill Drottins við þessar konur. Lýsingin á þeim fyrrnefnda er stórbrotinn: „Sem elding ásýndum og klæðin hvít sem snjór.“ Svona túlkar guðspjallamaðurinn það sem er stærra og meira en mannshugurinn fær numið – talar um skæra birtu sem blindar augun. Skilboðin eru þau að atburður þessi er stærri og meiri en svo að við fáum skilið. Við meðtökum hann í einlægni og kærleika, eins og við reyndar gerum þegar við bindumst því sem okkur er annt um.
Þetta er yfirlýsing um lífið sjálft, sigur þess gegn dauðanum. Hugur okkar á páskum er bundinn lífinu. Og ekki þeirri hugsun að lífið snúist um það að endasendast út um holt og hæðir til þess að sjá og upplifa allt. Ekki heldur þeirri blekkingu að það sé lífinu til framdráttar að sölsa undir sig meira en góðu hófi gegnir.
Nei, við skulum hugleiða það hvernig eilífðin teygir sig alla leið inn í okkar tímanlega líf og auðgar það – jafnvel þótt við gerum ekki annað en að nostra við þann blett sem okkur er úthlutaður. Já, texti þessi er einmitt óður til þeirrar tignar sem hið fábrotna nýtur þegar það er umlukið dýrð Guðs. Þarna er horft til annarrar áttar en við stundum gerum sjálf.
Nú er tilefni til að fagna þeirri gjöf sem okkur hefur öllum hlotnast. Og þegar við gerum það – þegar við hugleiðum hlutdeildina í eilífðinni, finnum við öryggi og frið í sálinni. „Þið skulið ekki óttast“ segja englarnir í Biblíunni við þá sem þeir eiga erindi við - hvort sem það er mærin María, hirðar á Bethlehemsvöllum eða konurnar sem gengu að gröfinni að morgni páskadags.
Þið eruð svo falleg!
Aðrir englar eru á ferðinni um himingeiminn þessa dagana, áhöfn geimferju sem er á leið til tunglsins. Þar sem þeir litu jörðina okkar fallegu, augum sendu þeir þessa kveðju: „Treystið okkur, þið lítið æðislega vel út. Þið eruð svo falleg!“
Þetta eru eiginlega skilaboðin sem páskarnir flytja okkur: Treystið okkur, þið eruð æði! Orð þessi eiga sannarlega erindi til okkar þar sem við leitum stundum langt yfir skammt að lífsfyllingu og tilgangi á lífsins leið. Því hamingjan er þar sem við erum stödd hverju sinni.
Já, og hér á eftir setjumst við saman á Torginu í safnaðarheimilinu. Við borðum mat sem leiðtogar hér í Neskirkju bera fram fyrir okkur. Við gæðum okkur á dögurði páskanna umlukin birtu sólarinnar.
Þá er gott að hugleiða hina dönsku visku: Lífið er alls ekkert leiðindarspil, og loks er kaffið til.
